Thursday, September 20, 2018

સાચા કે ખોટા નિર્ણય

પાંચ મિત્રો એક ગાઢ, વિશાળ જંગલમાં ભૂલા પડ્યાં. તેમણે માર્ગ ખોળવાના અનેક પ્રયત્ન કર્યાં. પહેલા મિત્રે કહ્યું, "મારું મન કહે છે આપણે ડાબી બાજુ જવું જોઈએ. "
બીજો મિત્ર કહે, "મારું અનુમાન છે કે સાચો માર્ગ જમણી તરફ છે."
ત્રીજો મિત્ર બોલ્યો, "હું તો આપણે જે માર્ગે ચાલીને આવ્યા એ જ માર્ગે પાછો જવાનો. એ સૌથી સુરક્ષિત રહેશે."
ચોથો કહે, "મને તો લાગે છે આપણે સાચી દિશામાં જ જઈ રહ્યાં છીએ. હું તો સીધો જ આગળ જઈશ. ચોક્કસ એમ કરતા જંગલ પૂરું થશે, એકાદ ગામડું આવશે અને ત્યાં કોઈક ઘર કે ખેતર માં પૂછીને સાચી દિશા ચોક્કસ જાણી શકાશે. "
તો વળી પાંચમા એ કહ્યું," મને તો કાંઈ ગતાગમ પડતી નથી. મને લાગે છે મારે આ ઉંચા ઝાડ પર ચડી દૂર દૂર સુધી નજર નાંખવી જોઈએ અને પછી નક્કી કરવું જોઈએ કે કઈ દિશામાં આગળ વધવું જોઈએ."
અને પાંચમા મિત્રે એમ જ કર્યું.
જ્યારે એ ઉંચા ઝાડ પર ચડી રહ્યો હતો ત્યારે તેના અન્ય ચાર મિત્રોએ તેમણે વિચારેલી યોગ્ય દિશામાં પ્રયાણ કર્યું.
પાંચમો મિત્ર જ્યારે ઉંચા ઝાડની ટોચ પર પહોંચી ગયો ત્યારે તેને થોડે જ આઘે એક ગામડું જોવા મળ્યું. તેને લાગ્યું તેના મિત્રોએ તેમણે પસંદ કરેલા માર્ગ પર જવું જોઈતું નહોતું. છતાં, તેનું આમ વિચારવું ખોટું સાબિત થયું.
દરેક મિત્રને તેણે પોતે પસંદ કરેલ માર્ગ પર જુદો જુદો અનુભવ થયો.
પહેલો મિત્ર જે ડાબે ગયો હતો તેણે થોડું લાંબુ ચાલવું પડયું પણ અંતે તે એક ગામ સુધી પહોંચી ગયો.
બીજો મિત્ર જે જમણે વળ્યો હતો તેને માર્ગમાં વરુઓના ટોળાંનો સામનો કરવો પડ્યો પણ તે જંગલમાં કઈ રીતે ટકી રહેવું એ આ અનુભવ પરથી શીખ્યો.
ત્રીજો મિત્ર જે પાછો વળ્યો હતો તેને માર્ગમાં નવા ઉત્સાહી જંગલભ્રમણ માટે નીકળેલા યુવાનોનો ભેટો થયો અને તેમાં તેને નવાં મિત્રો સાંપડ્યાં.
ચોથો મિત્ર જે સીધી આગળની દિશામાં ચાલ્યો હતો તેને થોડે દૂર એક ખેતર જોવા મળ્યું જેને સાચવનાર પરિવારે તેને પોતાનો મહેમાન બનાવ્યો અને ભાવપૂર્વક તેની મહેમાનગતિ કરી. 
દરેકે દરેક મિત્ર આ પ્રવાસ યાત્રા દરમ્યાન પોતે પસંદ કરેલા માર્ગ મુજબ મૂલ્યવાન અનુભવના ભાથા દ્વારા સમૃદ્ધ થયો.
~~~
ચાલો હવે આપણે આ વાર્તા વિશે થોડો ઉંડાણમાં વિચાર કરીએ...
જો સાચા કે ખોટા નિર્ણય એવું વર્ગીકરણ કરાય જ નહીં તો? 
દરેકે દરેક નિર્ણય આપણને નવો અનુભવ કરાવે છે જે વિકાસની અસીમ તકો પૂરી પાડે એમ બની શકે છે. 
આપણે અત્યારે જે મુકામ પર છીએ તેની પાછળ આપણે અત્યાર સુધી લીધેલા નિર્ણયો જ કારણભૂત છે. વર્તમાન સમયે તમે જ્યાં છો ત્યાંથી તમે યોગ્ય નિર્ણયો લઈ ચોક્કસ તમારી મંઝિલ સુધી પહોંચી શકો છો. ભૂલ થાય તો તેમાં પણ કઇંક શીખવાની તક શોધી કાઢો.

(ઇન્ટરનેટ પરથી)

Sunday, September 9, 2018

જંતુઓ

કુલ જોવા મળતી જૈવિક વિવિધતામાં પોણો ભાગ જેટલા જીવો જંતુઓ છે એટલે કે એવો એક અંદાજ છે કે
જંતુઓ સિવાયના પ્રાણીઓની વિવિધ જાતિઓની કુલ સંખ્યા કરતાં ત્રણ ગણાં જંતુઓ પૃથ્વી પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
 અત્યાર સુધીમાં જંતુઓની આશરે સાતેક લાખ જાતિઓ ચોપડે નોંધાઈ છે જે તેમની હજી શોધાઈ રહેલી અને
શોધવાની બાકી છે તેનો કેટલાકમો ભાગ છે! 
 ધરતી પર જ્યાં જ્યાં જીવન શક્ય છે તે દરેક જગાએ જંતુઓ જઈ વસ્યા છે. વનસ્પતિની હજી એવી એક પણ જાતિ
શોધાઈ નથી જેના પર જંતુની કોઈ એકાદ જાતિ દ્વારા આક્રમણ ન થઈ શકે એમ હોય! હજી પણ આફ્રિકાનાં લોકો દ્વારા
ઉગાડવામાં આવતા પાકનો પોણા ભાગ જેટલો હિસ્સો જંતુઓ દ્વારા નાશ પામે છે.
જંતુઓનું નીચે પ્રમાણે વર્ગીકરણ કરી શકાય :
*) મોટા ભાગના જંતુઓને છ પગ અને ઉડવા માટે પાંખો હોય છે (જે તેમની દોરેલી આકૃતિમાં મોટે ભાગે નજરે ચડતી નથી). 
*) કેટલાક જંતુઓને પાંખો હોતી નથી પણ તેમનું શરીર ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલું હોય છે અને તેમને ત્રણ જોડી પગ હોય છે. 
*) શરીર ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલું હોય અને પાંખો હોય (તેમના પગની એક જોડ દોરેલી આકૃતિમાં નજરે ચડતી નથી) તેવા જંતુઓ. 
*) શરીર ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલું હોય, પાંખો હોય  અને ત્રણ જોડ પગ હોય તેવા જંતુઓ.
*) ત્રણ જોડ પગ હોય  તેવા જંતુઓ.
આ સિવાય નીચે જણાવેલ સંધિપાદ વર્ગના જીવો ઘણાં બધાં પગ હોવાને લીધે જંતુ વર્ગમાં સમાવિષ્ટ નથી : 
- ભરવાડ (સેન્ટીપીડ વર્ગ - ચીલોપોડા)
- કાનખજૂરો (મીલીપીડ વર્ગ - ડિપ્લોપોડા) 
- સૉ બગ (વર્ગ - ક્રસ્ટાશિઆ) 
- કરચલો (વર્ગ - ક્રસ્ટાશિઆ) 
- વીંછી (વર્ગ - એર્કેનીડા ) 
- ક્રે ફિશ (વર્ગ - ક્રસ્ટાશિઆ) 
- ટીક (વર્ગ - એર્કેનીડા) 
- કરોળિયો (વર્ગ - એર્કેનીડા) 
- ડેડી-લોન્ગ લેગ્સ (વર્ગ - એર્કેનીડા)

(ઇન્ટરનેટ પરથી) 

Sunday, September 2, 2018

મારી ક્ષીણ થઈ રહેલી વિવેકબુદ્ધિ

ક્યારેક રાત્રિના અંધકારમાં હું મારી વિવેકબુદ્ધિ સાથે ગોઠડી માંડુ છું 
ચકાસવા કે એ હજી શ્વાસ તો લઈ રહી છે ને 
કારણ રોજ તે ધીમું ધીમું મોત મરી રહી છે. 

જ્યારે કોઈ મોંઘીદાટ જગાએ હું મારા ખાવાનું બિલ ભરું છું 
જેની એક ભાણાની કિંમતની રકમ કદાચ એ જગાએ અમારા માટે 
દરવાજો ખોલનાર દરવાનના એક મહિનાના પગાર કરતા પણ વધુ છે 
અને ઝડપથી હું એ વિચાર ખંખેરી દઉં છું 
ત્યારે એ થોડી મૃત્યુ પામે છે. 

જ્યારે હું શાકભાજીવાળા ભૈયાજી પાસેથી શાક ખરીદું છું 
અને તેનો દીકરો "છોટુ" સસ્મિત બટાટાનું વજન જોખે છે, 
છોટુ, એક નાનકડો છોકરો જે અત્યારે સ્કૂલમાં ભણતો હોવો જોઈએ... 
અને હું નજર બીજે ફેરવી લઉં છું 
ત્યારે એ થોડી મૃત્યુ પામે છે. 

જ્યારે હું એક ડિઝાઇનર ડ્રેસમાં સજ્જ થઈ છું જેની કિંમત અધધધ છે 
અને ક્રોસિંગ પર મારી દ્રષ્ટિ પડે છે એક ચિંથરેહાલ લૂગડા દ્વારા 
પોતાની લાજ ઢાંકવાનો મિથ્યા પ્રયાસ કરી રહેલી એક બાઈ પર 
અને તરત હું મારી ગાડી નો કાચ ઉપર ચડાવી દઉં છું 
ત્યારે એ થોડી મૃત્યુ પામે છે. 

જ્યારે ક્રિસમસ ટાણે મેં મારા બચ્ચાઓ માટે ત્રણ મોંઘી ભેટો ખરીદી છે 
અને ઘેર પાછા ફરતા લાલ સિગ્નલ પર હું ખાલી પેટ અને ભૂખી આંખોવાળા 
અર્ધ નગ્ન બાળકોને સાન્તા-ટોપી વેચતા જોઉં છું 
ત્યારે હું મારી વિવેકબુદ્ધિને બચાવવાનો પ્રયત્ન કરતા 
થોડી ટોપીઓ ખરીદી લઉં છું છતાં 
એ થોડી મૃત્યુ પામે છે.

જ્યારે મારી કામવાળી બાઈ માંદી હોવાથી 
તેની દીકરીને કામે મોકલે છે તેની સ્કૂલે ખાડો પાડી ને 
હું જાણું છું કે મારે તેને પાછા જતા રહેવા કહેવું જોઈએ 
પણ મારી નજર એઠાં વાસણોથી ભરેલી સિંક પર પડે છે 
અને હું મારી જાતને કહું છું કે આ તો થોડાં જ દિવસ નો સવાલ છે 
ત્યારે એ થોડી મૃત્યુ પામે છે. 

જ્યારે હું મારા દીકરાને પાર્ટી માંથી ઘેર મોડા પાછા ફરવાની છૂટ આપું છું 
પણ જ્યારે મારી દીકરી એવી પરવાનગી માગે છે 
ત્યારે હું તેને એ યોગ્ય નથી એવો જવાબ આપું છું 
જ્યારે તે પ્રતિ પ્રશ્ન કરે છે કે એમ શા માટે 
ત્યારે હું મારો અવાજ ઉંચો કરી તેને ચૂપ કરી દઉં છું 
ત્યારે એ થોડી મૃત્યુ પામે છે. 

જ્યારે હું કોઈક બાળક પર બળાત્કાર કે તેની હત્યા વિષે સાંભળુ છું 
મને દુ:ખ તો થાય છે પણ છતા થોડો હાશકારો અનુભવું છું કે એ મારું બાળક નથી 
એ વખતે હું અરીસામાં જાત સાથે નજર મિલાવી શકતી નથી 
અને મારી વિવેકબુદ્ધિ થોડી મૃત્યુ પામે છે.

જ્યારે લોકો નાતજાત કે ધર્મ ને નામે લડે છે 
હું નિરાશા અને લાચારી અનુભવું છું 
હું મારી જાત ને કહું છું કે 
મારો દેશ ખાડામાં જઈ રહ્યો છે 
હું ભ્રષ્ટ નેતાઓને માથે દોષનો ટોપલો ઢોળી દઉં છું, 
મારી સઘળી જવાબદારીઓને વિસારે પાડી 
ત્યારે એ થોડી મૃત્યુ પામે છે.

જ્યારે મારા શહેરમાં શ્વાસ લેવું દોહ્યલું બન્યું છે 
શહેર આખું ધુમાડા અને પ્રદૂષણથી ભરાઈ ગયું છે 
છતાં હું મારી પોતાની ગાડી ચલાવીને જ ઓફિસે જઉં છું, 
મેટ્રો કે કાર પુલ જેવા શક્ય પર્યાયનો ઉપયોગ કરતી નથી, 
એમ વિચારીને કે મારી માત્ર એક ગાડી વધુ રસ્તા પર ઉતરવાથી કશો ફેર પડવાનો નથી 
ત્યારે એ થોડી મૃત્યુ પામે છે.

આથી ક્યારેક રાત્રિના અંધકારમાં હું મારી વિવેકબુદ્ધિ સાથે ગોઠડી માંડુ છું 
ચકાસવા કે એ હજી શ્વાસ તો લઈ રહી છે ને.. 
ત્યારે તેને હજી સાબૂત જોઈ હું આશ્ચર્યચકિત થઈ જાઉં છું કારણ 
રોજ હું જ તો તેને ધીમું ધીમું મારી રહી હોઉં છું... 

 - રશ્મિ ત્રિવેદી ( 'વુમન એવરીથિંગ વિલ બી ફાઇન!' ના લેખિકા) 

(ઇન્ટરનેટ પરથી)

Sunday, August 26, 2018

મા-બાપની અનોખી અરજી

બેટા...
તું અને વહુ.. થોડો વખત એકલા રહો....હું..અને તારી માઁ.. એક મહિનો...જાત્રા એ જઈયે છીયે...

જીંદગી..મા કમાવા ની હાય મા નતો ભગવાન સરખો ભજાયો...કે નતો.. તારી માઁ સાથે શાંતિ થી જીવી શક્યો...
ઘડપણ...આંગણે આવી ગયું..ખબર  પણ ના પડી...અને મોત.....આંગણે થી અંદર કયારે આવી જશે..તે પણ મને ખબર નથી..
માટે.. જે જીવન અમારૂ બાકી રહ્યું છે.તે...હવે  શાંતિ થી  જીવવવા ની ઈચ્છા છે...

આ પપ્પા ના જાત્રા એ જતા પેહલા ના છેલ્લા શબ્દો હતા....

પપ્પા મમ્મી ને જાત્રા એ ગયે મહિનો થઈ ગયો...રોજ ફોન ઉપર વાત ચિત કરિયે... મહિનો પૂરો થયો. બીજો મહિનો પૂરો થવા આવ્યો ..
મેં પપ્પા ને પૂછ્યું... પપ્પા.તમે છો ક્યા..? બે મહિના થઈ ગયા...
મને  હવે શંકા લાગે છે....
તમને મારા સોગંન ..આપ સાચું બોલો..ક્યાં છો ?
દિપેન આંખ મા પાણી સાથે બોલ્યો...

બેટા.. સાંભળ...અમે કાશી મા ,જ.. છીયે...અહીં ફરતા.ફરતા..વૃદ્ધા આશ્રમ દેખાયો...તેનું વાતવરણ..
રહેવાનું..ખાવું પીવું...સવાર સાંજ  ભગવાન ના દર્શન....સતસંગ બધુજ તારી માઁ ને અને મને માફક આવી ગયું છે..તારી માઁ નો  સ્વભાવ પણ એકદમ બદલાઈ ગયો છે...

બેટા...મેં તને ઘરે થી નીકળતા પેહલા કીધું હતું..હવે ની ઉંમર અમારી  શાંતિ મેળવવા ની છે...અશાંતી ઉભી કરવાની નથી......

તમે બન્ને શાંતિ થી જીવો..અમારી ચિતા ના કરતા..પ્રભુ એ  પેંશન આપ્યું છે..તેમાં અમારા ખર્ચ નીકળી જાય..છે...તમારી તબિયત નું ધ્યાન રાખજો...

પપ્પા મહેરબાની કરી ઘરે પાછા આવી જાવ..

ના..બેટા.. હવે.. આપણી મંજીલ અલગ..અલગ છે..તું  તારી રીતે આનંદ થી જીવ..અમે અમારી રીતે...બેટા તને ખબર છે..તારી માઁ નો સ્વાભવ ચિડિયો થઈ ગયો હતો....
પોતે જે રીતે ચોખ્ખાઈ અને જીણવટ થી જીવી તેવી અપેક્ષા તારી વહુ પાસે રાખે..તે શક્ય નથી હવે બદલતા સંજોગો મા...બેટા..

અને તે ને કારણે રોજ ઘર નું વાતવરણ તંગ..અને અશાંત બની જાય તે હું ઈચ્છતો નહતો...
સવારે  ઉઠી ને એક બીજા ના મોઢા જોવા ન ગમે ત્યારે સમજી લેવું જોઈએ.. કે ઘર  નું પતન નક્કી છે...

અને હું તેવું ઈચ્છતો નહતો...કે ઘર નું કોઈ સભ્ય આવા વાતવરણ ને કારણે ગંભીર બીમારી નું શિકાર બને અથવા અઘટિત ઘટના આપણા ઘર બની જાય...
એટલે મેં ..પ્રેમ થી આ રસ્તો અપનાવ્યો છે....બેટા 
તું જરા પણ મન મા ના લેતો.... 
જતુ કરે તેને તો માઁ બાપ કેહવાઈ..

બાકી..કોઇ તકલીફ પડે તો...હું બેઠો છું..દૂર જવા થી...હું તારો બાપ કે તું મારૂ સંતાન નથી મટી જતો..
આપણા વિચારો નથી મળતા... પ્રેમ તો એટલોજ છે
બેટા ..
મત ભેદ હોય...ત્યારે જ જુદા થઈ જવું સારૂ...
જો મન ભેદ થઈ  જુદા પડ્યા..તો ફરી એક થવુ મુશ્કેલ હોય છે..

બેટા... બીજી અગત્ય ની વાત...તે જે બૅંક મા નવું ઘર લેવા અને અમારા થી જુદા થવા લોન માટે અરજી જે મેનેજર ને આપી હતી તે..મારા મિત્ર નો પુત્ર છે...
તેને મળજે.. તારે નવું મકાન લેવાં ની જરૂર નથી...
મેં તારા નામે આપણું મકાન કરી દીધુ છે...
પેપર તેની પાસે થી લઇ લેજે....

બેટા...તું ટૂંકા પગાર મા લોન ના હપ્તા ભર  કે ઘર ચલાવ..?
અને તું હેરાન થતો હોય અને અમે આનંદ કરિયે.. તેમાંનો તારો બાપ નથી..
તમે સુખી થાવ.. સદા  આનંદ મા રહો.. એતો અમારૂ સ્વપન હોય છે...

ચલ બેટા.. આરતી નો સમય થયો છે..તારી માઁ મારી રાહ જોઈ ને નીચે ઉભી છે....જય શ્રી કૃષ્ણ

દિપેન... ચોધાર આશું એ રડતો રહ્યો.....અને પપ્પા એ ફોન કટ કર્યો..
પપ્પા મેં તમને સમજવા મા  ભૂલ  કરી...છે..ભગવાન મને કદી માફ નહીં કરે..

દિપેન ની પત્ની એ હકીકત બધી જાણી દુઃખી અવાજે કિધુ... આપણે આજે.. ટેક્ષી કરી
મમ્મી ..પપ્પા ને ઘરે લઈ આવ્યે..

દિપેન બોલ્યો...
બહુ મોડું થઈ ગયું...સ્વાતી..
મારા બાપ ને હું જાણું છું...તે જલ્દી નિર્ણય કોઈ લેતા નથી
અને જો નિર્ણય તેમને લઇ જ લીધો તો તેમા તે ફેરફાર કદી કરતા નથી...

આજે મને સમજાઈ ગયું...
દુનિયા મા જતુ કરવા ની તાક્ત
માઁ બાપ સિવાય કોઈ પાસે નથી..

(ઇન્ટરનેટ પરથી) 

Wednesday, August 22, 2018

પ્રાકૃતિક સંપદાનું જતન કરો

એક બકરી પાછળ શિકારી કૂતરા પડ્યા. બકરી જીવ બચાવી દ્રાક્ષની એક ઝાડીમાં ઘૂસી ગઈ. કૂતરા આગળ નિકળી ગયા. 

                 બકરી તો નિશ્ચિંત થઈ દ્રાક્ષના વેલા ખાવા મંડી પડી. જોતજોતામાં એણે જમીનથી લઈને તેની ઉંચાઈ સુધીના બધાં પાંદડાં ખાઈ લીધાં. તેને છૂપાવા મળેલું સુરક્ષિત સ્થળ તેણે પોતે જ નષ્ટ કરી નાખ્યું. તે કૂતરાઓની નજરે ચડી ગઈ અને કૂતરાઓએ તેને મારી નાખી.
               સહારો આપનારને જે નષ્ટ કરે છે તેની આવી દુર્ગતિ થાય છે.
              મનુષ્ય પણ આજે તેને જ સહારો આપનાર જીવનદાયિની નદીઓ, ઝાડ-છોડ, જાનવરો, ગાયો, પર્વતો વગેરેને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યો છે અને આ બધાનાં માઠાં પરિણામ અનેક આફતો સ્વરૂપે ભોગવી રહ્યો છે.
પ્રાકૃતિક સંપદા ને બચાવો
પોતાની આવતી કાલ સુરક્ષિત કરો.

(ઇન્ટરનેટ પરથી)

Sunday, August 12, 2018

ટાટા સુમો બ્રાંડ નેમ કઈ રીતે બન્યું

     ટાટા મોટર્સ કંપનીના ટોચના હોદ્દેદારો રોજ બપોરે સાથે ભોજન લેતાં. પણ છેલ્લા કેટલાંક દિવસોથી સુમંત મૂળગાંવકર નામના એક વરિષ્ઠ કર્મચારી રોજ લંચ બ્રેક શરૂ થતાં પોતાની ગાડી લઈ ક્યાંક બહાર જતા રહેતા અને લંચ બ્રેક પૂરો થતા પહેલા ફરજ પર ફરી હાજર થઈ જતા. ઓફીસમાં એવી ગુસપુસ શરૂ થઈ ગઈ હતી કે કંપનીના કોઈક ડીલર તેમને બહાર ફાઇવ સ્ટાર હોટેલમાં લંચ જમાડે છે.
         એક દિવસ કેટલાક ખણ-ખોદીયા સહકર્મચારીઓએ લંચ બ્રેકમાં તેમનો પીછો કર્યો. તેમણે ત્યાં જે જોયું એ જોયા બાદ તેમના આશ્ચર્યનો પાર ન રહ્યો. સુમંત હાઇવે પરના એક ઢાબા પર ઉતરી, ઢાબામાંથી જ તેમનું ભોજન ઓર્ડર કરી ત્યાં કેટલાક ટ્રક ડ્રાઇવરો સાથે બેસી જમી રહ્યાં હતાં.
          જમતા જમતા તેઓ એ ટ્રક ડ્રાઇવરો સાથે વાતચીત કરી નોંધી રહ્યા હતા કે ટાટાના જે ટ્રક એ ડ્રાઇવરો ચલાવતા હતા તેમાં શું સારું હતું શું ખોટું હતું. જમ્યા બાદ એ નોંધ સાથે તેઓ ઓફીસ પાછા ફરતા. તેઓ ડ્રાઇવરોનો ડ્રાઇવ કરવાનો અનુભવ સુધારવા પ્રયત્ન કર્યા કરતા. ટાટાના વાહનોની ગુણવત્તા સુધારવાની આટલી ધગશ હતી સુમંત મૂળગાંવકરને.
      'ટાટા સુમો' બ્રાંડ નેમ આ મહાન કર્મચારીને કોઈ પણ  કોર્પોરેટ સંસ્થા દ્વારા અપાયેલ મોટામાં મોટું અર્ઘ્ય છે. આ નામમાં su સુમંતના નામના પહેલા બે અક્ષર છે અને mo તેમની અટકના પહેલા બે અક્ષર. આમ બન્યું બ્રાંડ નેમ sumo!

(ઇન્ટરનેટ પરથી)

વિદુરનીતિનાં શ્રેષ્ઠ ૧૦૮ વાક્યો

વિદુરનીતિનાં શ્રેષ્ઠ ૧૦૮ વાક્યો (ભાગ - ૧) 
-----------------------------------------------------
🌟 ૦૧. જેનું ચારિત્ર્ય સારું છે, તેના માટે આખી દુનિયા એક પરિવાર છે.
🌟 ૦૨. છળકપટ કરનાર, કદી રાજા બની શકતો નથી.
🌟 ૦૩. જે સૌનું કલ્યાણ ઈચ્છે છે, તે સૌથી મહાન છે.
🌟 ૦૪. જ્યાં જ્યાં જુગાર રમાય છે, ત્યાં ત્યાં લક્ષ્મીનો અભાવ રહે છે.
🌟 ૦૫. સ્વામીએ સેવક ઉપર અને સ્વામી ઉપર સેવકે કદી અવિશ્વાસ ન કરવો.
🌟 ૦૬. વિનય અને વિવેક, અપયશનો તત્કાલ વિનાશ કરે છે.
🌟 ૦૭. સુખ માટે ક્યારેય, ધર્મનો ત્યાગ કરશો નહિ.
🌟 ૦૮. બુદ્ધિમાન અહીં ગરીબ રહી જાય છે અને મૂર્ખ ધનવાન બની જાય છે.
🌟 ૦૯. ક્ષમા કદી પણ ક્યારેય કોઈનું અકલ્યાણ કરતી નથી.
🌟 ૧૦. અગ્નિ, સ્ત્રી, દેવી, દેવતા, ગુરુ અને મા-બાપનું કદી અપમાન કરશો નહિ.
🌟 ૧૧. રાજાએ ક્યારેય પણ પોતાના રાજ્યના નોકરોનો પગાર રોકવો નહિ.
🌟 ૧૨. રાજા, વિધવા, સૈનિક, લોભી, અતિ દયાળુ, અતિ ઉડાઉ અને અંગત મિત્ર – આ સાત સાથે નાણાંની લેવડ-દેવડ કરવી નહિ.
🌟 ૧૩. આળસુ, ખાઉધરો, અળખામણો, ઘૂર્ત, ચાલાક, ક્રોધી અને વિચિત્ર વેશધારી – આ સાતને ક્યારેય પોતાના ઘેર ઊતારો આપવો નહિ.
🌟 ૧૪. તપ, દમ, અધ્યયન, યજ્ઞ, દાન, સદાચાર અને પવિત્ર વિવાહ – આ ગુણો જે કુળમાં હોય છે તે શ્રેષ્ઠ કુળ કહેવાય છે.
🌟 ૧૫. રાજા, વિદ્વાન, વૃદ્ધ, બાળક, રોગીષ્ઠ, અપંગ અને મા-બાપ – આ સાત ઉપર ગુસ્સો કરનાર સામેથી પીડા વહોરી લે છે.
🌟 ૧૬. ધીરજ, પુરુષાર્થ, પવિત્રતા, દયા, મઘુરવાણી, મનોનિગ્રહ અને નિરોગી શરીર – આ સાત ગુણો હંમેશા ધનસંપત્તિ વધારે છે.
🌟 ૧૭. જે ધનવાન છે, પણ ગુણવાન નથી. તેની સોબત કદી ન કરવી.
🌟 ૧૮. સતત પુરુષાર્થ કરનારને જ બધાં પ્રારબ્ધ સતત સાથ આપે છે.
🌟 ૧૯. અહીં ‘સીધાં’ માણસને જ બધાં હેરાન કરે છે – માટે બહુ સરળ ન થવું.
🌟 ૨૦. ‘જે થવાનું હતું, તે થઈ ગયું’ – તેને ભૂલી જઈ વર્તમાનમાં જીવો.
🌟 ૨૧. પ્રેમ બધાં ઉપર રાખો. પણ વિશ્વાસ કદી નહિ.
🌟 ૨૨. જે કદી પણ ક્રોધ કરતો જ નથી, તે પુરુષ યોગી છે.
🌟 ૨૩. આમંત્રણ સિવાય ક્યારેય પારકા ઘેર જવું નહિ.
🌟 ૨૪. ધર્મનું આચરણ કરી, નીતિપૂર્વક કમાણી કરવી, એ પણ એક પરમસિદ્ધિ છે.
🌟 ૨૫. ઘરની તમામ મહિલાઓની રક્ષા કરવી, એ ઘરના મર્દોની ફરજ છે.
🌟 ૨૬. કોઈપણ કાર્યની શરૂઆત કરો તો તેને બહુ જાહેર ના કરો.
🌟 ૨૭. જે કારણ વગર ગુસ્સે થાય કે કારણ વગર પ્રસન્ન થાય, તેનાથી ચેતજો.
🌟 ૨૮. જે પોતાને પ્રતિકૂળ છે, તેવું વર્તન બીજા પ્રત્યે કરવું નહિ.
🌟 ૨૯. જે લોભી છે તેને આખી પૃથ્વી આપો તો પણ ઓછી જ પડવાની છે.
🌟 ૩૦. જે શાસ્ત્રોથી વિરૂદ્ધ વર્તન કરે છે, તેને શાસ્ત્રો કે શસ્ત્રોનો સામનો કરવો પડે છે.
🌟 ૩૧. દોરીથી બંધાયેલી કઠપુતળીની જેમ, જીવ દૈવને બંધાયેલો પરવશ છે.
🌟 ૩૨. ક્રોધ શરીરના સૌદર્યને નાશ કરે છે.
🌟 ૩૩. પરિવારને મૂકી, જે એકલો મિષ્ટાન્ન આરોગે છે, તેનું પતન નિશ્ચિત છે.
🌟 ૩૪. જ્યારે ઘરમાં બધાં સૂઈ ગયા હોય ત્યારે એકલાએ જાગવું નહિ.
🌟 ૩૫. જે વાદવિવાદ નથી કરતાં, તે સંવાદમાં જીતી જાય છે.
🌟 ૩૬. ૠષિનું કુળ અને નદીનું મુળ જાણવા પ્રયત્નો કરવા નહિ.
🌟 ૩૭. જે ભૂખ વગર ખાય છે, તે વહેલો મરે છે.
🌟 ૩૮. દુર્જનોનું બળ હિંસા છે.
🌟 ૩૯. મઘુરવાણી ઔષધ છે, કટુવાણી રોગ છે.
🌟 ૪૦. બધા તીર્થોની કરેલી યાત્રા કરતાં, જીવદયા ચડિયાતી છે.
🌟 ૪૧. પોતાના ઉપયોગ માટે મેળવેલ અનાજ, દહીં, મીઠું, મધ, તેલ, ઘી, તલ, કંદમૂળ, શાકભાજી, લાલ વસ્ત્રો અને ગોળ – આ ૧૧ વસ્તુઓ કોઈને વેચવી નહિ.
🌟 ૪૨. સાપ, રાજા, શત્રુ, ભોગી, લેણદાર, સ્ત્રી અને પોતાનું શરીર – આટલા સાત ઉપર કદી આંધળો વિશ્વાસ મૂકવો નહિ.
🌟 ૪૩. સ્નાન કરવાથી રૂપ, બળ, સ્વર, શોભા, સ્વચ્છતાના લાભ પ્રાપ્ત થાય છે.
🌟 ૪૪. જે સેવક આજ્ઞાનું પાલન કરવાને બદલે, વ્યર્થ દલીલબાજી કરતો હોય, તેને વિના વિલંબે પાણીચું આપી દેવું જોઈએ.
🌟 ૪૫. જે માણસ જેવો વ્યવહાર કરે છે, તેવો જ વ્યવહાર તેની સાથે કરવો.
🌟 ૪૬. હણે તેને હણવામાં પાપ નથી.
🌟 ૪૭. કોઈની વગર કારણે નિંદા કરવી, કોઈ વાતને મૂળ કરતાં વધારીને કહેવી અને કર્કશ વાણી ઉચ્ચારવી – આ ત્રણ દુર્ગુણ, દુઃખ વધારે છે.
🌟 ૪૮. જ્યાં અતિથિનો આવકાર થાય છે, જે પરિવારમાં મઘુર સંવાદ થાય છે, સંતોષકારક ભોજન થાય છે, તેમજ સેવા થાય છે ત્યાં સદાકાળ લક્ષ્મી છે.
🌟 ૪૯. જ્ઞાનથી અભય, તપથી ગૌરવ, ગુરુસેવાથી જ્ઞાન અને યોગથી શાંતિ મળે છે.
🌟 ૫૦. દિવસે એવુંને એટલું કામ કરવું કે રાત્રે તુરંત જ ઊંઘ આવી જાય.
🌟 ૫૧. જે સભામાં વૃદ્ધ નથી, તે સભા નથી; જે ધાર્મિક નથી, તે જ્ઞાનવૃદ્ધ નથી અને જેમાં સત્ય નથી, તેમાં કોઈ ધર્મ નથી.
🌟 ૫૨. નાશ પામેલી કોઈપણ વસ્તુનો કોઈ શોક નથી કરતાં, તે પંડિત છે.
🌟 ૫૩. માણસને જે વહાલું હોય છે, તેના અવગુણ દેખાતા નથી અને જે અળખામણું હોય છે, તેના સદગુણો દેખાતા નથી.
🌟 ૫૪. પર્વતની ટોચ ઉપર, ઘરમાં, એકાન્ત સ્થળે, નિર્જનસ્થાન કે વનમાં, નદી કે સમુદ્ર કિનારે, કોઈ ધર્મસ્થાનમાં, જ્યારે સમય મળે ત્યારે બેસી આત્મમંથન કરવું.

************************************************************************
વિદુરનીતિનાં શ્રેષ્ઠ ૧૦૮ વાક્યો (ભાગ - ૨) 
-----------------------------------------------------
🌟 ૫૫. કલ્યાણ ઈચ્છનારે ક્યારેય કુટુંબમાં કજિયો કે કંકાસ કરવાં નહિ.
🌟 ૫૬. જે વૃક્ષ ઉપર ફળફૂલ બેસતાં નથી, તેનો પક્ષીઓ ત્યાગ કરી દે છે. તેમ મરેલાં માણસનો સગાવહાલાં તુરંત જ ત્યાગ કરી દે છે.
🌟૫૭. જે ભાગ્યમાં લખેલું છે, તે ક્યારેય મિથ્યા થતું નથી.
🌟 ૫૮. જયારે મુશ્કેલીઓ આવી પડે ત્યારે સંકોચ વગર વડીલોનું માર્ગદર્શન મેળવો.
🌟 ૫૯. કારણ વગર જ બીજાના દોષો જોવા- કહેવા એ મહામૂર્ખતા છે.
🌟 ૬૦. દૂધ, ફળ, દવા, પાણી, કંદમૂળ, કોઈપણ દેવી કે દેવતાનો પ્રસાદ લેવાથી ઉપવાસ કે વ્રતભંગ થતો નથી.
🌟 ૬૧. માતા-પિતા, પ્રભુ અને ગુરુને પગે લાગવાથી આયુષ્ય, વિદ્યા, યશ વધે છે.
🌟 ૬૨. શુભ કાર્યો કરવાના સંકલ્પ સમયથી જ સંજોગો સુધરવાનું શરૂ થઈ જાય છે.
🌟 ૬૩. કોઈપણ પ્રયોજન વગર, કોઈ પણ પ્રવાસ કરવો નહિ.
🌟 ૬૪. જે પોતાનાં વખાણ (આત્મશ્લાધા) જ કરે છે, તે બધે અળખામણો બને છે.
🌟 ૬૫. જીવનમાં જે માત્ર થોડાં લાભથી જ સંતુષ્ટ થઈ જાય છે, તે મહામૂર્ખ છે.
🌟 ૬૬. કુટુંબનું ભલું થતું હોય તો કુટુંબની ખરાબ વ્યક્તિનો તુર્ત ત્યાગ કરી દેવો, ગામનું ભલું થતું હોય તો પરિવારનો, દેશનું ભલું થતું હોય તો ગામનો અને આત્માની જો મુક્તિ થતી હોય તો પૃથ્વીનું રાજ પણ છોડી દેવું.
🌟 ૬૭. જે ઘેરથી અતિથિ નારાજ-નિરાશ થઈ જાય છે, તે ઘરનું પુણ્ય નાશ પામે છે.
🌟 ૬૮. ક્રોધને શાંતિથી, દુર્જનને સૌજન્યથી, કંજૂસને દાનથી, અસત્યને સત્યથી, મા-બાપને સેવાથી, પત્નીને પ્રેમથી અને પતિને સ્વાદિષ્ટ ભોજનથી જીતવાં.
🌟 ૬૯. જેમ ઉચ્ચ કુળમાં જન્મેલ નીચ બની શકે છે, તેમ નીચ કુળનો ઉચ્ચ બને છે.
🌟 ૭૦. જે અન્ન સારી રીતે પચી જતું હોય, તે જ માણસે ગ્રહણ કરવું.
🌟 ૭૧. કાચાં ફળ તોડી લેનાર, ફળની અસલ મીઠાશ માણી શકતો નથી.
🌟 ૭૨. નપુસંકને જેમ કોઈ સ્ત્રી પ્રેમ કરતી નથી, તે રીતે જે રાજા કે સ્વામી કે માલિકની કૃપા અને ક્રોધ જો વાંઝિયો હોય તો તેનો બધાં જ ત્યાગ કરે છે.
🌟 ૭૩. જે ધાતુ તપાવ્યા વિના જ વળી જાય છે, તે ધાતુને તપવું પડતું નથી.
🌟 ૭૪. જેને કકડીને ભૂખ લાગે છે, તેને રોટલો પણ મિષ્ટાન્ન છે. પરંતુ જેને ભૂખ જ લાગતી નથી, તેના માટે મિષ્ટાન્ન પણ વ્યર્થ છે.
🌟 ૭૫. કર્મેન્દ્રિયો અને જ્ઞાનેન્દ્રિયો ઉપર જેનો કાબૂ નથી, તે શ્રેષ્ઠ ‘ગુલામ’ છે.
🌟 ૭૬. સત્યથી ધર્મનું, સતત અભ્યાસથી વિદ્યાનું, સાદગી અને સુઘડતાથી સૌંદર્યનું અને સદગુણોથી કુળનું રક્ષણ થાય છે.
🌟 ૭૭. અધર્મથી હજુ સુધી કોઈને સિદ્ધિ મળ્યાનું સાંભળ્યું નથી.
🌟 ૭૮. શાન્તિ માટે ક્ષમા, સુખ માટે સમાધાન, કલ્યાણ માટે ધર્મ શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે.
🌟 ૭૯. કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ, મદ અને મત્સર એ નર્કનાં દ્વાર છે.
🌟 ૮૦. સત્ય, દયા, તપ, અહિંસા, અચૌર્ય અને અપરિગ્રહ એ સ્વર્ગના દ્વાર છે.
🌟 ૮૧. નશાબાજ, પાગલ, કામી, લોભી, અભિમાની, ક્રોધી, ઉતાવળિયો, બીકણ, આળસુ અને બહુ બોલનારનો કયારેય સંગ ના કરવો.
🌟 ૮૨. હમેશાં પ્રસંગને અનુરૂપ પહેરવેશ ધારણ કરવો.
🌟 ૮૩. જેવો પ્રશ્ન હોય, તેવો જ જવાબ આપો.
🌟 ૮૪. જે બીજાના સુખે સુખી થાય છે, તે સજ્જન છે. પણ જે બીજાના દુઃખે દુઃખી થાય છે, તે સંત છે.
🌟 ૮૫. જે શુભ કાર્યોમાં પોતાનાથી ચડિયાતાને આગળ રાખે છે, તે સફળ થાય છે.
🌟 ૮૬. સમય આવ્યે જે શત્રુને પણ મદદ કરે છે, તેને ત્યાં અનર્થો આવતા નથી.
🌟 ૮૭. બધાં તહેવારોમાં શક્તિ મુજબ જે પરિવારનું ઘ્યાન રાખે છે, તે સુખી છે.
🌟 ૮૮. જેમ અગ્નિ ઈંધણથી સંતુષ્ટ નથી, તેમ કામી પુરુષ સ્ત્રીઓથી ધરાતો નથી.
🌟 ૮૯. વિદ્યાર્થીને સુખ ક્યાંથી અને સુખાર્થીને વિદ્યા ક્યાંથી ?
🌟 ૯૦. ધનનું મુખ્ય પ્રયોજન જ દાન અને ભોગ છે.
🌟 ૯૧. જે ગાય સહેલાઈથી દોહવા દેતી નથી, તેને બહુ માર ખાવો પડે છે.
🌟 ૯૨. ફૂલમાંથી જે રીતે ભ્રમર મધ લે છે, રાજાએ એ રીતે પ્રજા પાસેથી કર લેવો.
🌟 ૯૩. રાજનીતિમાં ધર્મ જરૂરી છે, પણ ધર્મમાં રાજનીતિની જરૂર નથી.
🌟 ૯૪. પોતાનું જરૂરી કામ પડતું મૂકી, બીજાનું કામ કરવા દોડી જાય, તે મહામૂર્ખ છે.
🌟 ૯૫. કોઈપણ પ્રસંગમાં આમંત્રણ વગર જે દોડી જાય છે, તે અપમાનિત થાય છે.
🌟 ૯૬. દૂરદર્શિતા, કુલીનતા, ઈન્દ્રિયનિગ્રહ, સ્વાઘ્યાય, પરાક્રમ, મિતભાષણ, દાન અને કૃતજ્ઞતા – આ આઠ ગુણો મનુષ્યને યશસ્વી બનાવે છે.
🌟 ૯૭. આળસ, માદક દ્રવ્યોનું સેવન, વાતોડિયો સ્વભાવ, પરિવારની માયા, ધગશનો અભાવ, લાલચ, ચંચળતા અને અહંકાર – આ આઠ દુર્ગુણો હોય ત્યાં ક્યારેય વિદ્યા કે વિદ્યાર્થીનો વિકાસ થતો નથી.
🌟 ૯૮. જે આસ્તિક છે, તે પંડિત છે.
🌟 ૯૯. ન ગમાડવા જેવા લોકોને ગમાડે છે, ગમાડવા જેવાનો ત્યાગ કરે છે, તે મૂર્ખ છે.
🌟 ૧૦૦. જે દુર્જનનો આદર સત્કાર કરતો નથી, તેને યશ અને મહત્તા મળે છે.
🌟 ૧૦૧. ધન, પુત્ર, સદગુણી પત્ની, આજ્ઞાંકિત પુત્ર, નિરોગી શરીર અને વિદ્યા – સુખ આપે છે.
🌟 ૧૦૨. સુપાત્રને દાન આપવું, એ ધનની પ્રતિષ્ઠા છે.
🌟 ૧૦૩. બધાં જ ‘ઘા’ની દવા છે, પણ કટુવાણીના ‘ઘા’ની કોઈ દવા નથી.
🌟 ૧૦૪. બુદ્ધિથી પાર પડાતાં કાર્યો શ્રેષ્ઠ, બળથી મઘ્યમ અને કપટથી અધમ હોય છે.
🌟 ૧૦૫. બોલવા કરતાં મૌન શ્રેષ્ઠ છે અને મૂંગા રહેવા કરતાં, સાચું બોલવું શ્રેષ્ઠ છે.
🌟 ૧૦૬. એકલું અટૂલું ઊગેલું સુદ્દઢ મૂળવાળું વૃક્ષ પણ ઊખડે છે, તેવું માણસનું પણ છે.
🌟 ૧૦૭. યાન, વિગ્રહ, આક્રમણ, આસન, સંધિ, શત્રુતા, સમાશ્રય એ રાજનીતિ છે.
🌟 ૧૦૮. જે તદ્દન નિઃસ્વાર્થ ભાવે સેવા કરે છે, તેને અનાયાસે અપાર સુખ મળે છે.

(સંપૂર્ણ)

(ઇન્ટરનેટ પરથી)