Saturday, June 16, 2018

સાયકોલોજીમાં પી. એચ. ડી.

  એક દિવસ પ્રખ્યાત એવી એક યુનિવર્સીટીમાં સાયકોલોજીના વરિષ્ઠ પ્રોફેસરે તેમના વર્ગમાં એક અતિ ગંભીર વિષય પરનો પાઠ ભણાવવો શરૂ કર્યો. જેવા એ લખવાના કાળા પાટીયા તરફ ફર્યા કે એક ટીખળી વિદ્યાર્થીએ સીટી વગાડી. પ્રોફેસરે વિદ્યાર્થીઓ તરફ ફરી પૂછ્યું કે સીટી કોણે વગાડી. અપેક્ષિત જ હતું એ મુજબ કોઈએ જવાબ આપ્યો નહીં.
           પ્રોફેસરે શાંતિથી પોતાની પેન ખિસ્સામાં ભરાવી, પોતાની બેગ ઉપાડી અને તે દિવસનો તેમનો લેક્ચર પૂરો થયાની જાહેરાત કરી તેેમણે દરવાજા તરફ ચાલવા માંડ્યું. વિદ્યાર્થીઓતો અણધારી છુટ્ટી મળતાં રાજીના રેડ થઈ ગયાં. પણ અચાનક પ્રોફેસર વર્ગમાનાં ટેબલ-ખુરશી તરફ પાછા ફર્યા અને તેમણે કહ્યું જતાં પહેલાં તેઓ એક વાર્તા સંભળાવશે.
            બધાંને આમાં રસ પડ્યો. તેમણે વાર્તા શરૂ કરી, "ગઈ કાલે રાત્રે મને ઉંઘ જ નહોતી આવતી. મને વિચાર આવ્યો ચાલ કારમાં એક આંટો મારતો આવું અને પેટ્રોલ ભરાવતો આવું. સવારે મારો એટલો સમય બચી જશે અને અત્યારે ઉંઘ નથી આવતી એ પણ આંટો મારી આવ્યા બાદ આવી જશે. પેટ્રોલથી કારની ટેન્ક પૂરી ભરાવ્યા બાદ મેં આસપાસ ટ્રાફિકવિહોણા રોડ પર વાહન હંકારી શાંતિથી ડ્રાઈવીંગની મજા માણી.
          અચાનક રસ્તાને એક ખૂણે ઉભેલી સુંદર વસ્ત્રોમાં સજ્જ યુવતિ પર મારી નજર પડી. કદાચ એ કોઈ પાર્ટીમાંથી પાછી ફરી રહી હશે. મેં વિવેક ખાતર મારી કાર તેની પાસે લઈ જઈ ઉભી રાખી અને તેને પૂછ્યું શું હું તેની કોઈ મદદ કરી શકું? તેણે મને તેના ઘેર છોડી દેવા વિનંતી કરી જે મેં સહર્ષ સ્વીકારી. નિંદર વેરણ બની હોય તેવામાં કોણ આવી સુંદર યુવતિ નો થોડા સમય નો તો થોડા સમય નો સંગાથ નકારવાની ભૂલ કરે?!
    તે ગાડીમાં મારી સાથે આગળની સીટ પર બેઠી. અમે વાતચીત શરૂ કરી. મને સુખદ આશ્ચર્ય થયું જ્યારે મેં જાણ્યું કે તેની બુદ્ધિમત્તા ઘણી ઉંચી હતી અને તેનું સામાન્ય જ્ઞાન તેની ઉંમરનાં અન્ય યુવક - યુવતિઓ કરતાં ઘણું વધારે હતું.
        જ્યારે અમે તેના ઘર સુધી પહોંચી ગયા ત્યારે તેણે નિખાલસતા પૂર્વક મારા વિવેકી સ્વભાવ અને સૌજન્યપૂર્ણ વ્યવહારના વખાણ કરતાં મારા પ્રેમમાં પડી ચૂકી હોવાનો એકરાર કર્યો. મેં પણ તેની સુંદરતા અને બુદ્ધિચાતુર્યનાં વખાણ કર્યાં અને જણાવ્યું કે હું પણ તેને પસંદ કરું છું. મેં તેને જાણ કરી કે હું આપણી આ યુનિવર્સિટીમાં પ્રોફેસર તરીકે ફરજ બજાવું છું. તેણે મારો સંપર્ક નંબર માગ્યો જે મેં સહર્ષ તેની સાથે શેર કર્યો. પછી તેણે મારી પાસે એક માગણી કરી જેનો હું સ્વભાવિક રીતે અસ્વીકાર ના કરી શક્યો.
         તેણે કહ્યું હું જ્યાં કામ કરું છું એ જ યુનિવર્સિટીમાં તેનો ભાઈ પણ અભ્યાસ કરે છે અને તેણે મને તેનું ધ્યાન રાખવા કહ્યું કારણ હવે અમે લાંબા ગાળાના એક સરસ સંબંધમાં બંધાવા જઈ રહ્યા હતા. મેં તેને તેના એ ભાઈનું નામ જણાવવા કહ્યું ત્યારે તેણે મને જણાવ્યું કે તેની એક ખાસ લાક્ષણિકતાને કારણે હું તેને તરત ઓળખી જઈશ. તે સીટી ખૂબ વગાડે છે."
         જેવી પ્રોફેસરે આ વાત કરી કે આખા વર્ગનાં બધાં વિદ્યાર્થીઓનું ધ્યાન જેણે સીટી મારી હતી તે ટીખળી વિદ્યાર્થી તરફ ગયું.
          પ્રોફેસરે તરત તેને સંબોધતા કહ્યું, "મહાશય, માથાનાં વાળ ધોળા એમ ને એમ નથી થયાં, તારો આ માસ્તર સાયકોલોજીમાં પી. એચ. ડી. છે!"

(ઇન્ટરનેટ પરથી)

Sunday, June 3, 2018

અનોખી પરીક્ષા

(ડો. વિષ્ણુ એમ. પ્રજાપતિ લિખિત આ પ્રેરણાત્મક વાર્તા વોટ્‌સ એપ પર વાંચવામાં આવી અને ખૂબ ગમી એટલે તેમની પરવાનગી સાથે આજે ઇન્ટરનેટ કોર્નર માં રજૂ કરી છે. તેમનો આભાર અને આવી સરસ વાર્તા લખવા બદલ તેમને અભિનંદન!) 

‘બેટા... થોડું ખાઇને જા...! બે દિવસથી તે કાંઇ ખાધું નથી...!’ માં લાચાર શબ્દોમાં મોહનને સમજાવતી રહી.

‘જો મમ્મી... મેં મારી બોર્ડની પરીક્ષા પછી વેકેશનમાં માત્ર સેકેન્ડ હેન્ડ બાઇક જ માંગેલું.. અને પપ્પાએ પ્રોમિસ પણ કરેલું... આજે મારું પેપર પત્યા પછી દીદીને કહેજો કે સ્કુલની બહાર પૈસા લઇને આવે.. મારા ફ્રેન્ડનું જુનુ બાઇક આજે જ લેવાનું છે.... અને જો દીદી બહાર નહી આવે તો હું ઘરે પાછો નહી આવું.....!’ એક ગરીબ ઘરમાં મોહનની જીદ અને માંની લાચારી સામસામે ટકરાઇ રહી હતી.

‘બેટા.. તારા પપ્પા  તને બાઇક લઇ આપવાનાં જ હતા... પણ ગયા મહિને થયેલો એક્સિડન્ટ... અને...!’ મમ્મી કાંઇ આગળ બોલે તે પહેલા મોહન બોલ્યો, ‘એ હું કાંઇ ન જાણું... મારે બાઇક જોઇએ એટલે જોઇએ જ..!’ 
અને મોહન માંને ગરીબી અને લાચારીના મધદરીયે એકલી મુકીને બહાર નીકળી ગયો.

ધોરણ ૧૨બોર્ડની પરીક્ષાના એક સપ્તાહ પછી ભાગવદસર એક અનોખી પરીક્ષાનું આયોજન કરતાં. જો કે ભાગવદસર ગણિત વિષય ભણાવતા પરંતુ સાથે વિદ્યાર્થીઓને જીવનનું ગણિત પણ સમજાવતાં. વિવિધતાઓથી ભરેલી તેમની અનોખી પરીક્ષા દરેક વિદ્યાર્થીઓ અચૂક આપે જ.

આ વર્ષે પરીક્ષાનો વિષય હતો.. ‘મારી પારિવારીક ભૂમિકા’

મોહન પરીક્ષા ખંડમાં આવીને બેસી ગયો અને તેને મનમાં ગાંઠ વાળી દીધેલી કે જો બાઇક નહી લઇ આપે તો ઘરે નહી જ જાઉં.

પેપર ક્લાસમાં વહેંચાઇ ગયું.. તેમાં દસ પ્રશ્નો હતા. તેના જવાબ લખવા માટે એક કલાકનો સમય હતો. મોહને પહેલો પ્રશ્ન વાંચ્યો અને જવાબ લખવાની શરુઆત કરી.

*પ્રશ્ન નં – ૧ તમારા ઘરમાં તમારા પિતાશ્રી, માતાશ્રી, બહેન, ભાઇ અને તમે પોતે કેટલા કલાક કામ કરો છો તે સવિસ્તાર જણાવો ?*

મોહને ખૂબ ઝડપથી લખવાનું શરુ કર્યુ.. પપ્પા સવારે છ વાગે રીક્ષા અને ટીફીન લઇને નીકળી પડે તો રાતે નવેક વાગે ઘરે આવે.. અને ક્યારેક રાતે પણ વરધીમાં જવું પડે એટલે દિવસના સરેરાશ પંદરેક કલાક.
મમ્મી તો ચાર વાગે ઉઠે.. ટીફીન તૈયાર કરે.. ઘરનું કામ કરે.. બપોરે સિલાઇનું કામ કરે... અને બધા સૂઇ જાય પછી જ તે સુએ એટલે સરેરાશ રોજ.. સોળેક કલાક..
મોટી બહેન સવારે કોલેજ જાય... સાંજે ૪ થી ૮ ચાર  કલાક નોકરી કરે.. રાત્રે મમ્મીને મદદ કરે અને અગિયાર વાગે સૂઇ જાય.. એટલે સરેરાશ.. બાર-તેર કલાક
અને હું... છ વાગે ઉઠું... બપોરે સ્કુલેથી આવી જમીને સૂઇ જવાનું... અને રાત્રે અગિયાર વાગ્યા સુધી વાંચવાનું.. એટલે સરેરાશ દસ કલાક...
મોહને જોયું તો ઘરમાં કામની સરાસરીમાં સૌથી છેલ્લો નંબર તેનો હતો.
પહેલો જવાબ લખ્યા પછી તેને બીજો સવાલ વાંચ્યો.

*પ્રશ્ન નં -૨ તમારા ઘરની મહિનાની કુલ આવક કેટલી..?*
જવાબ :  પપ્પાની અંદાજે દસેક હજાર.. સાથે મમ્મી અને બહેન મળીને ત્રણેક હજારનો ટેકો કરે એટલે કુલ તેર હજાર થાય.

*પ્રશ્ન નં – ૩ મોબાઇલ રીચાર્જ પ્લાન... ટીવીમાં આવતી મનપસંદ ત્રણ સિરિયલના નામ.. શહેરના એક થિયેટરનું એડ્રેસ.. હાલની લેટેસ્ટ મુવીનું એક નામ લખો.*

આ દરેકના જવાબ સહેલા હોવાથી મોહને એક મિનિટ કરતા ઓછા સમયમાં જવાબ લખી નાખ્યાં.  

*પ્રશ્ન નં- ૪  બટાટા અને ભીંડાની હાલની એક કિલોની કિંમત.. ઘઉં-ચોખા-તેલના એક કિલોના ભાવ..તમારા ઘરનો લોટ જ્યાં દળાય છે તે ઘંટીનું નામ-સરનામું લખો.*

મોહનને આ સવાલનો જવાબ ન આવડ્યો. મોહનને સમજાયું કે જે ખરેખર જીવનની રોજબરોજની ખૂબ જરુરિયાતવાળી ચીજો વિશે તો તેને લેશમાત્ર જ્ઞાન નથી. મમ્મી ઘણીવાર ઘરનું કામ બતાવે તો તરત ના કહી દેતો જેનું આજે ભાન થયું કે મોબાઇલનું રીચાર્જ કે મુવી જે જીવનમાં કોઇ ઉપયોગી નથી તે વિશે ખૂબ જ્ઞાન રાખીએ છીએ પણ ઘરની જવાબદારી લેવામાં પાછીપાની કરીએ છીએ.

*પ્રશ્ન નં – ૫ તમારા ઘરમાં તમે ભોજન બાબતે કોઇ તકરાર કરો છો ખરા..?*

જવાબ – હા... મને બટાકા સિવાય કોઇ શાક ન ભાવે.. જો મમ્મી બીજુ કોઇ શાક બનાવે એટલે મારે ઝઘડો થાય અથવા હું ખાધા વિના ઉભો થઇ જવું...
આટલું લખીને મોહનને યાદ આવ્યું કે બટેકાથી મમ્મીને ખૂબ ગેસ થઇ જાય અને પેટમાં પણ દુ:ખે.. પણ પોતે જીદ કરે કરે ને કરે જ.. એટલે મમ્મી પોતાના બટેકાના શાકમાં એક મોટો ચમચો અજમો નાખીને ખાય.. એકવાર તે શાક ભૂલથી મોહને ખાઇ લીધેલું તો તરત જ થૂંકી નાંખેલું... મમ્મી તું આવું ખાય છે...? બહેન પણ કહેતી કે આપણાં ઘરમાં એવી સ્થિતિ નથી કે રોજ બે જુદા જુદા શાક બને... તું નથી માનતો એટલે મમ્મી બિચારી શું કરે ...?
અને મોહન પોતાની યાદમાંથી બહાર આવ્યો અને પછીનો પ્રશ્ન વાંચ્યો.

*પ્રશ્ન નં – ૬ તમે કરેલી છેલ્લી જીદ અને તેનું સ્વરુપ લખો.*

જવાબ –મોહને જવાબ લખવાનું શરુ કર્યુ. ‘મારી બોર્ડની પરીક્ષા પુરી થઇ ને બીજા દિવસે મેં બાઇક માટે જીદ કરેલી.. પણ પપ્પાએ કોઇ જવાબ ન આપ્યો.. મમ્મીએ સમજાવ્યો કે ઘરમાં પૈસા નથી.. પણ હું ન માન્યો.. મેં બે દિવસથી ખાવાનું પણ બંધ કરી દીધું છે અને મેં જીદ કરી છે કે જ્યાં સુધી મને બાઇક ન લાવી આપો ત્યાં સુધી હું જમીશ નહી.. અને આજે તો ઘરે પણ પાછો નહી ફરુ તેમ કહીને જ નીકળ્યો છું. મોહને પોતાની જીદનો પ્રમાણિકપણે જવાબ લખ્યો.

*પ્રશ્ન- ૭ તમને આપવામાં આવતી પોકેટમનીનો શો ઉપયોગ કરો છો...? તમારા ભાઇ કે બહેન તેનો શો ઉપયોગ કરે છે ?*

જવાબ – પપ્પા દર મહિને મને સો રુપિયા આપે છે.. તેમાંથી હું મને મનગમતો પરફ્યુમ.. ગોગલ્સ.. જેવી વસ્તુઓ કે ક્યારેક મિત્રોની નાની નાની પાર્ટીઓમાં ખર્ચ કરું છું. મારી બહેનને પણ પપ્પા સો રુપિયા આપે છે.. તે નોકરી કરીને કમાય છે.. તે પોતાની કમાણી મમ્મીને આપે છે અને પોકેટમની ગલ્લામાં નાખી બચાવી રાખે છે.. તેને કોઇ જ શોખ નથી.. તે કંજુસ પણ છે.  


*પ્રશ્ન – ૮ તમે તમારી પારિવારિક ભૂમિકા શું સમજો છો..?*

પ્રશ્ન અટપટો અને અઘરો હતો પણ મોહને વિચારી જવાબ લખ્યો.. પરિવારમાં જોડાઇને રહેવું.. એકમેક પ્રત્યે સમજણ રાખવી.. એકમેકને મદદ કરવી.. અને પોતાની જવાબદારી નિભાવવી.

અને આ લખતા જ મોહનને અંદરથી જ અવાજ સંભળાયો.. શું મોહન તું પોતે પોતાની પારિવારિક ભૂમિકા યોગ્ય રીતે ભજવી રહ્યો છે...?
અને અંદરથી જ પોતાનો જવાબ સંભળાયો ‘ના’

*પ્રશ્ન – ૯ શું તમારા પરિણામોથી તમારા માતા-પિતા ખુશ છે ? શું તે સારા પરિણામ માટે જીદ કરે કે તમને લડે છે ?*

આ જવાબ લખતા મોહનની આંખો ભરાઇ આવી... તે હવે પોતાની પારિવારીક ભૂમિકા સમજી ગયો હતો.. તેને જવાબ લખવાની શરુઆત કરી... ‘આમ તો હું ક્યારેય મારા માતા-પિતાને સંતોષકારક પરિણામ આપી શક્યો નથી. જો કે તેમને તેની ક્યારેય જીદ પણ કરી નથી.. અને મેં સેંકડો વાર તેમને આપેલા રિઝલ્ટના પ્રોમીસ તોડયાં છે..’ 

*પ્રશ્ન નં -૧૦ પારિવારિક અસરકારક ભૂમિકા ભજવવા માટે વેકેશનમાં તમે કેવી રીતે મદદરુપ થશો ?*

જવાબ : મોહનની કલમ ચાલે તે પહેલાં તેની આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહેવા લાગી.... આ પ્રશ્નનો જવાબ લખતા પહેલાં જ મોહનની પેન ફસડાઇ પડી અને બેંચ પર નીચે મોં ઘાલીને રડી લીધું.. મોહને ફરી પેન ઉપાડી પણ આ પ્રશ્નનો જવાબ તે લખી ન શક્યો.. અને છેલ્લો જવાબ કોરો મુકીને પેપર સબમીટ કરી દીધું.

ગેટ પર જ દીદીને જોઇ તે તેની પાસે દોડી ગયો.

‘ભઇલું.. લે આ આઠ હજાર રુપીયા.. મમ્મી એ કહ્યું છે કે મોહનને કહેજે કે બાઇક લઇને ઘરે આવે.’ અને તેની દીદીએ મોહન સામે પૈસા ધર્યા.

‘ક્યાંથી લાવી આ પૈસા..?’ મોહને પુછ્યું.

‘મેં મારી નોકરીમાં એક મહિનાનો એડવાન્સ પગાર માંગ્યો તો તેમને આપ્યો.. મમ્મી પણ જ્યાં કામ કરે છે ત્યાંથી ઉછીના લાવી... અને મારી બચાવેલી પોકેટમની.. બધુ ભેગું કરીને તારા બાઇકના પૈસા કર્યા છે.’ દીદીએ જણાવતા કહ્યું.

મોહનની નજર પૈસા પર સ્થિર થઈ અને તેની બહેન  ફરી બોલી.
‘ભઇલું.. તું મમ્મીને કહીને આવ્યો હતો કે જો મને પૈસા નહી આપો તો ઘરે નહી આવું...! જો હવે તારે સમજવું જોઇએ કે ઘરમાં તારી પણ કંઇક જવાબદારી છે. મને પણ ઘણા શોખ છે.. પણ આપણાં શોખ કરતા પરિવાર વધુ મહત્વનો છે. તું અમારા સૌનો લાડકો છે.. પપ્પાને પણ પગે ખૂબ તકલીફ છે છતા તારા બાઇક માટે પૈસા ભેગા કરવા... તને આપેલ પ્રોમિસ પાળવાં.. પોતાના ફ્રેક્ચરવાળો પગ હોવા છતાં કામ કર્યે જ જાય છે...તું સમજી શકે તો સારુ...! કાલે રાત્રે પપ્પા પણ પોતાનું પ્રોમિસ નહી પુરુ કરવાના કારણે દુ:ખી હતા.. પપ્પાએ એક્વાર પ્રોમિસ તોડ્યું છે તેની પાછળ તેની મજબુરી છે... બાકી તેં પણ અનેકવાર પ્રોમિસ તોડેલા જ છે ને...!’ અને દીદી મોહનના હાથમાં પૈસા મુકીને ચાલી નીકળી.

અને ત્યાંજ તેનો ભાઇબંધ તેનું બાઇક લઇને સરસ સજાવીને આવી ગયો..’ લે.. મોહન.. હવેથી આ બાઇક તારુ.. બધા તો બાર હજારમાં માંગે છે... પણ તારા માટે જ આઠ હજાર હોં...!’

મોહન બાઇક સામે જોઇ રહ્યો અને થોડીવાર પછી બોલ્યો, ‘તું આ બાઇક તેમને જ આપી દેજે. મારાથી પૈસાની વ્યવસ્થા નહી થઇ શકે.’

અને તે સીધો ભાગવદસરની કેબિનમાં પહોંચ્યો..

‘અરે મોહન કેવું લખ્યું પેપરમાં...?’ ભાગવદસરે મોહનની સામે જોઇને કહ્યું.

‘ સર.. આ કોઇ પેપર નહોતું.. મારી જિંદગીનો રસ્તો હતો.. મેં એક જવાબ કોરો રાખ્યો છે.. પણ તે જવાબ હું લખીને નહી જીવીને બતાવીશ.’ અને મોહન ભાગવદસરના ચરણસ્પર્શ કરી ચાલી નીકળ્યો.

ઘરે પહોંચતા જ મમ્મી-પપ્પા અને દીદી તેની રાહ જોઇને ઉભા હતા.
‘બેટા.. બાઇક ક્યાં.. ?’ મમ્મીએ પુછ્યું.

મોહને તે પૈસા દીદીના હાથમાં આપતા કહ્યું, ‘ સોરી...મારે બાઇક નથી જોઇતું... અને પપ્પા મને રીક્ષાની ચાવી આપો... તમારે આરામ કરવાનો... હું આ વેકેશનમાં કામ કરીશ.. અને મમ્મી આજે સાંજે તને ભાવતું રીંગણ મેથીનું શાક બનાવજે.. રાત્રે પહેલી કમાણી લાવીશ એટલે સાથે જમીશું...!’

મોહનમાં આવેલ પરિવર્તન જોઇ મમ્મી તો તેને વળગી પડી, ‘ બેટા, તું સવારે જે કહીને ગયો હતો તે વાત મેં તારા પપ્પાને કરી એટલે તે ઘરે આવી ગયેલા... મને ભલે પેટમાં દુ:ખે હું તો રાત્રે તને ભાવતું શાક જ બનાવીશ.’ 

‘ના મમ્મી.. મને હવે સમજાઇ ગયું છે કે પરિવારમાં દરેકની ભૂમિકા શું હોય છે.. રાત્રે મેથી રીંગણ જ ખાઇશ... મેં આજે પરીક્ષામાં છેલ્લો જવાબ નથી લખ્યો પણ પ્રેક્ટિકલ કરીને બતાવીશ.. અને હા મમ્મી આપણે લોટ દળાવીએ છીએ તે ઘંટીનું નામ શું અને તે ક્યાં છે..?’

અને પાછળ જ ભાગવત સર ઘરમાં દાખલ થયા અને બોલ્યા, ‘ વાહ.. મોહન જે જવાબ નથી લખ્યાં તે તું હવે જીવીને બતાવીશ... 

‘સર તમે અહીં...?’ મોહન ભાગવદસરને જોઇ અચંબીત થઇ ગયો. 

‘તું મને મળીને ચાલ્યો ગયો પછી મેં તારું પેપર વાંચ્યું એટલે તારા ઘરે આવ્યો.. હું ક્યારનો’ય તમારી વાતો સાંભળતો હતો, તારામાં   આવેલા પરિવર્તનથી મારી *અનોખી પરીક્ષા* સફળ બની. તું અનોખી પરીક્ષામાં પહેલા નંબરે આવ્યો છું.’ ભાગવદસરે મોહનના માથા પર હાથ મુક્યો. 

મોહન તરત જ ભાગવદસરને પગે લાગી રીક્ષા ચલાવવા નીકળી ગયો.      

*સ્ટેટસ* 

પરિવાર નામનો ભલે કોઇ વાર નથી
પણ તેના વિના એકે’ય તહેવાર નથી
નમીને ગમીને ને સમજીને સાથે રહેવું,
આ કોઈ સ્વાર્થનો વેપાર કે વહેવાર નથી. 

*લેખક - ડો. વિષ્ણુ એમ. પ્રજાપતિ, કડી* 

(ઇન્ટરનેટ પરથી) 

Saturday, June 2, 2018

બાળકો સાથે શું કરવાથી શું થાય?

૧. બાળકને મારીએ તો નફ્ફટ થાય.
૨. બાળકને લાલચ આપીએ તો લાલચું થાય.
૩. બાળકને કુટેવ સુધારવા ધમકાવીએ તો કુટેવ વધે.
૪. બાળકને પ્રોત્સાહન આપીએ તો તેની શક્તિઓ ખીલી ઊઠે.
૫. બાળકને વધારે પડતાં લાડ લડાવીએ તો જિદ્દી બને.
૬. બાળકને વધારે પડતી સ્વતંત્રતા આપીએ તો સ્વચ્છદી બને.
૭. બાળકને વધુ પડતી બીક બતાવીએ તો ડરપોક બને.
૮. બાળકને વધારે ટોકીએ તો જડ બને.
૯. બાળકની સારી બાબતોને બિરદાવીએ તો તેમનામાં આત્મવિશ્વાસ વધે.
૧૦. બાળકના હોવાથી ઘરનું વાતાવરણ શાંત રાખીએ તો તેનું મન પ્રસન્ન રહે.
૧૧. બાળકને માનની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો તેમના સ્વમાનની લાગણી જાગે.
૧૨. બાળકની નજર સામે સેવાકાર્ય કરીએ તો તેમનામાં સેવાભાવના જાગે.
૧૩. બાળકને હમેશાં પ્રેમ આપીએ તો બીજા ને પ્રેમ આપશે.
૧૪. બાળકનું બધુ કામ આપણે કરીએ તો તે પરાવલંબી બની જશે.
૧૫. બીજાની હાજરીમાં બાળકની મશ્કરી કરીશું તો તે લઘુતાગ્રંથીથી પીડાશે.
૧૬. બાળકની હાજરીમાં જૂઠું બોલીએ તો તે જુટ્ઠાબોલું થાય, વડીલો પ્રત્યે શ્રદ્ધા ઓછી થાય.
૧૭. બાળકની હાજરીમાં વડીલોને માન આપીએ તો તે વડીલોને માન આપશે.
૧૮. બાળકનું જરૂરી કામ આપણે ન કરીએ તો તે ચીડિયું બની જશે.
૧૯. બાળકને જોઈતી વસ્તુ ન લાવી આપીએ તો તે ચોરી કરતાં શીખે.
૨૦. બાળકને વાર્તાઓ કહીએ તો તેનામાં સર્જનશીલતા વધે.
૨૧. બાળકની સાથે તોછડાઈભર્યું વર્તન કરીએ તો બાળક ઉદ્રત બને.
૨૨. બાળકની સાથે બાળક જેવા બનીએ તો બાળકમાં આત્મીયતા વધે.
૨૩. બાળકનો ઉછેર અપમાંજનક વાતાવરણમાં થાય તો તેના વિકાસ રૂધાય.
૨૪. બાળકને છૂટા હાથે પૈસા વાપરવા આપીએ તો બાળક ઉડાવ બની જાય.
૨૫. બાળકનો ઉછેર કંકાસમય વાતાવરણમાં થાય તો ઝઘડાળું બની જાય.
૨૬. બાળકનો ઉછેર સમભાવવાળા વાતાવરણમાં થાય તો તે શાંત સ્વભાવનું થાય.
૨૭. બાળકને સતત અન્યાય થાય તો તે ક્રોધી બની જાય.
૨૮. બાળકનો ઉછેર મમતામય વાતાવરણમાં થાય તો બાળક સ્નેહળ બને.
૨૯. ઘરના બધા જ સભ્યો એકબીજાની આમન્યા રાખે તો બાળકમાં સંયમનો ગુણ વિકસે.
૩૦. ઘરના સભ્યો સંયમપૂર્ણ વ્યવહાર કરે તો બાળકમાં સંયમનો ગુણ વિકસે.
૩૧. ઘરમાં આતિથ્યનું વાતાવરણ હોય તો બાળક વિવેકી બને.
૩૨. બાળકને નિયમિત ધાર્મિક સ્થળે લઈ જવામાં આવે તો તેનાંમાં ધાર્મિક ભાવના વિકસે.

(ઇન્ટરનેટ પરથી) 

Thursday, May 17, 2018

ચા ના કપમાં ઘર (ભાગ - ૭)

           
ઈંગ્લેંડ, ભારત, કેનેડાના એક ટાપુ પર યુર્ટ માં, ગ્વાટેમાલા, નોર્વે, ઉરુગ્વે. આપણે કેટલા બધા પ્રદેશો ની સફર ખેડી! મેં અને તમે! અને હવે અહીં આવે છે મારી આ વાર્તા નો અંત. પણ...
           મેં વિચાર્યું હતું કે આ ગાથા નો અંત યેર્બા મેટ સાથે આણું, પણ ત્યાં મને મેં વાર્તા ની શરૂઆત માં જેનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો એ મારી માતા ની ચા ની પેટી યાદ આવી. હું ઉરુગ્વે માં મારા લખવાના ટેબલ પર બેઠી અને મને યાદ આવ્યું કે આઠેક મહિના અગાઉ મારી એ દેશમાં પ્રથમ રાત્રિ હતી અને જોઝ ની માતા એ મને તેમની ચા ની ભડક લીલા રંગ ની સંદૂક બતાવી હતી. અને હવે જ્યારે હું આ વાર્તા નો અંત લખી રહી હતી ત્યારે મને એ સંદૂક ફરી જોવાનું મન થયું. 
             તેમાં પ્રથમ પંક્તિમાં ધાર્યા પ્રમાણેની 'ગ્રીન ટી' અને 'અર્લ ગ્રે' ચાની બેગ્સ વ્યવસ્થિત ગોઠવેલી હતી. એ પછી 'ઇંગ્લિશ બ્રેકફાસ્ટ' અને 'મસાલા ચાઈ' નો આખો અલાયદો વિભાગ હતો. મારા મુખ પર સ્મિત આવી ગયું જાણે મારા જુના મિત્રો મને ના ભટકાઈ ગયા હોય એટલો આનંદ મને થતો હતો. આ એ બે ચા હતી જેના માટે મેં વિગતે અગાઉ મારી આ વાર્તા માં લખ્યું હતું. પણ પછી મારું ધ્યાન સંદૂક ની પાછલી હરોળ માં રહેલી ચા ની બે ફ્લેવર્સ પર ગયું અને હું આશ્ચર્ય ચકિત થઈ ગઈ. આ એક જ પટારા માં મેં અત્યાર સુધી છેલ્લાં નવ વર્ષોમાં વિશ્વ ના જુદા જુદા પ્રદેશોમાં જે જે ચા ની લિજ્જત માણી હતી તે સઘળી મોજૂદ હતી. એ બધી અલગ અલગ જગ્યાઓ એ થી લાવવામાં આવી હતી પણ અહીં એક જ સંદૂકમાં એક સાથે સ્થાન પામી હતી, ગોઠવાયેલી હતી - પોતપોતાના જુદા ખાના માં, પોતાની આગવી ઓળખ અને સુવાસ સાથે. હું ચાઈ ની મીઠાશ, જાસૂદની તીવ્ર વિશિષ્ટ સુવાસ, મન ને શાતા આપનારી કેમોમાઈલની શાંતતા અનુભવી શકતી હતી. અને આ સાથે એ દરેક જગ્યા ના ચિત્રો પણ મારા મનમાં ઉભા થતા હતા જ્યાં મેં એ ચા ની મજા માણી હતી. એ દરેક જગા જે મારા માટે તેટલાં સમય પુરતું ઘર હતી, જુદું ઘર પોતાની આગવી ઓળખ ધરાવતું, પોતાનું આગવું સૌંદર્ય ધરાવતું.
              જ્યારે જ્યારે મારે એ દરેક ઘર છોડવું પડયું હતું ત્યારે ત્યારે દરેક વેળા એ મારું મન એક અનોખી ઉદાસીથી ભરાઈ જતું,મને ત્યાં થી જવાનું મન જ નહોતું થતું.
              હવે જ્યારે એ બધી મારી મનપસંદ ચા મેં એક સાથે એક સંદૂક માં જોઈ ત્યારે મને સમજાયું કે ઘર એક એવી વસ્તુ કે જગા નથી જે આપણે બદલી શકતા હોઈએ છીએ, પણ એ એવી ચીજ છે જેમાં આપણે સતત કઇંક ઉમેરતા રહેતા હોઈએ છીએ. ઘર આપણી બધી જ યાત્રાઓ, મુસાફરીઓનો સરવાળો હોય છે,લોકો અને જગાઓનો સંગ્રહ, યાદો અને અનુભવોનો સમૂહ. દરેક નવું ઘર પાછલા ઘરના પાયા પર જ ચણાય છે.
બર્ફીલા પ્રદેશમાં બારીના નેવે લટકતાં પાણી નાં ટીપાં થીજી જતાં તૈયાર થતી પારદર્શક પાટ કે જાળી વાળી નકશી દાર દિવાલ કે મોતીઓમાં જોવા મળતું સૌંદર્ય ઘરમાં જોવા મળે છે.
              પણ આ કાંઈ એકાએક બનતું નથી. જેમ જોઝે કહ્યું હતું તેના ઘર વિષે ના સમીકરણમાં કે જેમ ઝાયા અને હું અમારી ચા ગાઢી બને તેની રાહ જોતા યુર્ટ માં બેસી રહેતાં. કડક ચા બનતા જેમ વાર લાગે છે તેમ જ સાચા અર્થમાં ઘર બનતા પણ સમય લાગે છે.
                            - કેન્ડસ રોઝ રાર્ડન



(સમાપ્ત)
----------------------------------------------------
ઉરુગ્વેના મોન્ટેવિડીઓ ખાતે વસતા સ્કેચ આર્ટિસ્ટ અને લેખિકા એવા કેન્ડસ રોઝ રાર્ડનનું સર્જન નૅશનલ જ્યોગ્રાફીક ની ઇન્ટેલિજન્ટ ટ્રાવેલ સાઈટ, વર્લ્ડ હમ્, BBC ટ્રાવેલ અને લોનલી પ્લેનેટ ટ્રાવેલ એન્થોલૉજીસ વગેરે પર પ્રશંસા પામ્યું છે. તે મોમેન્ટ સ્કેચર્સ નામની સંસ્થાના પણ સ્થાપક છે જે કલા અને પ્રવાસનો બ્લોગ અને કલાકારોની એક વૈશ્વિક કમ્યુનિટી છે. 
પોતાના વિશ્વભ્રમણ દરમ્યાન તેમણે માણેલી જુદી જુદી ચાના સ્વાદમાં પોતે આદરેલી ઘરની શોધનું રસપ્રદ વર્ણન  ‘Home is a cup of Tea’ આ મૂળ અંગ્રેજીમાં લખાયેલ પદ્યાત્મક ગદ્યમાં કર્યું છે. તેનો રસાસ્વાદ કરાવતી શ્રેણી નું આજે ઇન્ટરનેટ કોર્નરમાં સમાપન થાય છે. મૂળ કૃતિ તમે  "https://longreads.com/2017/07/03/home-is-a-cup-of-tea"  આ વેબ એડ્રેસ પર જઈ વાંચી શકશો.

Sunday, May 6, 2018

ચા ના કપમાં ઘર (ભાગ - 3 - ૪ - ૫ - ૬)

સતત ભટકતા જીવનમાં મારું ઘર પરિવર્તન પામતું રહેતું અને પરિવર્તન જ મારું ઘર બની ચૂક્યું હતું.

યુર્ટને અલવિદા ભણ્યાનાં એક વર્ષ બાદ તે પછીના છ વર્ષ મેં સ્પેનમાં આર્ટીસ્ટ-ઓફ-રેસિડન્સ બનીને વિતાવ્યાં.  દર બે સપ્તાહે મેં ઠામ-ઠેકાણા બદલ્યા કર્યાં, એક નવા ભાડાના અપાર્ટમેન્ટમાં રહેવાનું શરૂ કર્યું અને જ્યાં સુધી એ અપાર્ટમેન્ટ પણ બદલવાનો વારો આવ્યો ત્યાં સુધી સ્કેચિંગ અને પેઇન્ટિંગ કરી દિવસો પસાર કર્યાં. ત્યારે મને કટોકટીનો અનુભવ થયો જેને હું સદાય માટે 'The Tea Kettle Crisis of 2015' તરીકે યાદ રાખીશ.


મારા નિવાસના ત્રીજા હપ્તા સમયે મારા ત્યારના છેલ્લા અપાર્ટમેન્ટમાં એક રાતે હું ચા બનાવી રહી હતી...મેં રસોડામાં સિન્ક નીચેથી પ્લાસ્ટીકની ઇલેક્ટ્રીક કીટલ્લી કાઢી,તેમાં પાણી ભર્યું,તેને પ્લગ ભરાવ્યો,પણ હું તેને ફરી પાછી તેના પાયાના સ્ટેન્ડ પર મૂકવાનું ભૂલી ગઈ...હું ત્યાં મારા નવા રસોડામાં ઉભી હતી,કીટલીને ઘૂઘરાની જેમ હલાવતી,પણ કંઈક કનેક્ટ થઈ રહ્યું નહોતું...એ રાતે મેં એક મિત્રને નોંધ લખી મોકલી,"આ કીટલી સાથે કંઈક ખોટું થયું છે...દર અઠવાડીયે એક નવી કીટલી ખરીદવાનો મને કંટાળો આવે છે." અને પછી : "કેટલીક વાર ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં તમને અચાનક અહેસાસ થાય છે કે તમે પરિવર્તન માટે તૈયાર છે." અને મારો ત્યાં નિવાસ પૂરો થયો.હવે મારી એક છેલ્લી ટ્રીપ બાકી હતી - ગ્વાટેમાલાની.

મેં ઉનાળામાં લેક એટિટ્લાનના કિનારે એક ઘર ભાડે રાખ્યું જ્યાં મારી ઘરની શોધ વિષય પર એક પુસ્તક લખવાનો મારો વિચાર હતો.જે દિવસે હું ગ્વાટેમાલા આવી એ જ દિવસે મારી મુલાકાત નેધરલેન્ડના મારા એક સહપ્રવાસી સાથે થઈ. તેણે મને કહ્યું કે તે બ્રાઝિલથી અલાસ્કા રખડવાનો આનંદ માણી રહ્યો હતો. મેં તેને મારી પુસ્તક લખવાની પ્રવ્રુત્તિ વિશે જાણ કરી અને તેને જણાવ્યું કે હું હવે એક મારા પોતાના સાચા અર્થમાં ઘરમાં સ્થાયી થવા ઇચ્છુ છું.એ સાંજે ભોજન લેતી વેળાએ તે એક ક્ષણે મારા તરફ ફર્યો અને તેણે ડચ લોકોની લાક્ષણિક અદામાં સીધા જ પૂછી નાંખ્યું,"મારે તને એક પ્રશ્ન પૂછવો છે.સંબંધ અને પ્રેમ અંગે તું શું વિચારે છે?"

************
 મેં ઉનાળામાં લેક એટિટ્લાનના કિનારે એક ઘર ભાડે રાખ્યું જ્યાં મારી ઘરની શોધ વિષય પર એક પુસ્તક લખવાનો મારો વિચાર હતો.જે દિવસે હું ગ્વાટેમાલા આવી દિવસે મારી મુલાકાત નેધરલેન્ડના મારા એક સહપ્રવાસી સાથે થઈ. તેણે મને કહ્યું કે તે બ્રાઝિલથી અલાસ્કા રખડવાનો આનંદ માણી રહ્યો હતો. મેં તેને મારી પુસ્તક લખવાની પ્રવ્રુત્તિ વિશે જાણ કરી અને તેને જણાવ્યું કે હું હવે એક મારા પોતાના સાચા અર્થમાં ઘરમાં સ્થાયી થવા ઇચ્છુ છું. સાંજે ભોજન લેતી વેળાએ તે એક ક્ષણે મારા તરફ ફર્યો અને તેણે ડચ લોકોની લાક્ષણિક અદામાં સીધા પૂછી નાંખ્યું,"મારે તને એક પ્રશ્ન પૂછવો છે.સંબંધ અને પ્રેમ અંગે તું શું વિચારે છે?
કારણ શું તમને નથી લાગતું આપણે ઘેર પાછા ફરીએ ત્યારે કોઈ આપણી રાહ જોતું હોવું જોઈએ? જ્યારે આખા પરિવારને ખૂબ ફરવાનું થતું હોય ત્યારે પણ બાળકો માટે માતાપિતા સદાયે તેમની ઘેર રાહ જોતા બેઠા હોય છે.શું તારી વાર્તામાં વાત પણ સામેલ છે?"

હું એન્ટીગુઆ થી લેક એટિટ્લાન ગઈ ત્યારે તેનો પ્રશ્ન પણ સાથે લેતી ગઈ. ત્યાં મેં મારું નવું ઘર વસાવવાનું શરૂ કર્યું. હું જ્યારે રોજ સવારે મારા લખવાના ટેબલ પર લખવા બેસતી ત્યારે મને વિશે વિચાર આવતો. સૂર્યાસ્ત સમયે હું એકલી સાગર કિનારા ની રેતી પર ચાલતી ત્યારે પણ મને અંગે વિચાર આવતો. અને જ્યારે હું રાતે સૂતા પહેલા મારી તદ્દન નોખા તીવ્ર સ્વાદ અને સોડમ ધરાવતી જાસૂદની ઔષધીય ચા ઉકાળતીત્યારે મારા મગ  માં નું પાણી ચા ઓગળતા વધુ ઘેરું નહીં પણ વધુ લાલાશ ભર્યું થઈ જતું. કદાચ જે ઘર માટે હું તૈયાર હતી કોઈ ભૌતિક જગા નહોતી પણ માનસિક સ્થિતિ હતી. કદાચ મારી સાચા ઘર ની શોધ હજી પરિપૂર્ણ થઈ નહોતી
***************
વર્ષ ૨૦૧૬ ની શરૂઆતમાં મેં આર્કટિક સર્કલ ઉપર આવેલ નોર્વેના લોફોટેન ટાપુઓની સફર ખેડી. મારું પુસ્તક લખવાનું કાર્ય ચાલુ હતું સાથે મેં ૧૯૩૪માં બંધાયેલ મૂળ માછીમારોની આવાસ એવી કાષ્ઠની પીળી હોસ્ટેલના મકાનમાં એક ઓરડી ભાડે રાખી. હોસ્ટેલના કૉમન રૂમમાં મકાનનો મૂળ લાકડાંનું બળતણ વાપરતો લોઢાનો ચૂલો હતો.
જેમ હું યુર્ટ માં કરતી એમ અહીં પણ સવાર પડતાં સૌ પહેલા ચૂલો પેટાવતી. તેના પર મારા બ્રેડ ટોસ્ટ કરતી, ઈંડા શેકતી અને ચા માટે પાણી ઉકાળતીમેં બજારમાંથી કાળી ચા તો ખરીદી હતી પણ અહીં હોસ્ટેલ ના કૉમન રૂમની અભરાઈ પર કામોમાઇલ(એક સુગંધીદાર ફૂલ ધરાવતા છોડનાં ફૂલમાંથી બનતી ચા) નું  એક બોક્સ પડયું રહેતું. મારી જાસૂદની સુવાસ વાળી ઔષધીય ચા કે ભારત ની ચાઈ ની સરખામણીમાં અહીંની ચા ના સોડમ અને સ્વાદ ખાસ્સા ફિક્કા લાગતા પણ લોફોટેનનાં હળવા બર્ફીલા વિશ્વ માટે કામોમાઇલ યોગ્ય જણાતું
અહીં પણ મારી રોજનિશી રહેતી, રોજ સવારે ચૂલો પેટાવવાનો, મારા પુસ્તક પર થોડું કામ કરવાનું, ચા પીવાની.પણ કેટલીક આદતો મેં બદલાતી પણ અનુભવી. હવે હું મારા મિત્રોના સંપર્કમાં વધુ અને નિયમિત રીતે રહેવા માંડી હતી અને દૂર હોવા છતાં તેમનાં જીવનમાં વધુ હાજર રહેવા માંડી હતી. અને હોસ્ટેલમાં રહેવાનો નિર્ણય મારો પોતાનો અંગત નિર્ણય હતો. મને જંગલમાં કે સરોવરના કિનારે એકાંતમાં મારી પોતાની સોબતમાં રહેવું બેહદ પસંદ હતું પણ વખતે મેં મારી જાતને લોકોના સમુદાય વચ્ચે ગોઠવવાનું પસંદ કર્યું હતું.
કદાચ તેની ઉંમરના પ્રમાણમાં ઘણી પ્રૌઢ એવી ત્રણ વર્ષ ની ઝાયાહ મારી મિત્ર બનવાની સાથે  પેલો ઉપદેશ મને શીખવી મારી ખરી ગુરૂ પણ બની ગઈ હતી "મિત્રોને મળવું હંમેશા સારું લાગે છે." 
હું રોજ થોડો સમય હોસ્ટેલમાં આવતા જતા અન્ય પ્રવાસીઓ સાથે મુલાકાત અને વાતચીત માટે ફાળવતી જેઓ મોટે ભાગે પશ્ચિમી યુરોપનાં વતનીઓ રહેતાં. એક દિવસ હું લાંબા, શ્વેત કેશ ધારી જોઝ ને મળી. તેણે કહ્યું, "હું દક્ષિણ અમેરિકાના ઉરુગ્વેનો રહેવાસી છું." જોઝ સ્કેનડીવેનિયન ડિઝાઇન પ્રત્યે ખૂબ રુચિ અને આકર્ષણ ધરાવતો એક આર્કિટેક્ટ હતો. યુરોપમાં તેના પોર્ટફોલિયો પર કામ કરવા અને કોઈક સ્ટુડિયોમાં ઇન્ટર્ન તરીકે અનુભવ લેવાં આવ્યો હતો. એક નકશામાં જોઈએ તો હું અને જોઝ વિશ્વનાં બે તદ્દન ભિન્ન ખૂણાઓમાંથી આવતાં હતાં પણ ટુંક સમયમાં અમને જાણ થઈ ગઈ કે અમે ફોટોગ્રાફી, સ્કેચીંગ અને સંગીત જેવા ઘણાં સામાન્ય શોખ ધરાવતા હતા. અમારા બંનેમાંથી કોઈને આખો દિવસ એકલા રહી પોતપોતાના કામમાં વ્યસ્ત રહેવામાં અજુગતું નહોતું લાગતું અને પછી અમે રાતે ફરી સાદા ભોજન માટે, પત્તાની રમત માટે કે પછી દરિયા કિનારે ચાલવા માટે મળી પણ લેતાં. આવી એક લટાર વેળાએ જોઝે મને પેલા ગ્વાટેમાલામાં મળેલાં ડચ મુસાફરની જેમ મારા તરફ ફરી પ્રશ્ન કર્યો , "મારે તને એક ગહન પ્રશ્ન પૂછવો છે. તમારે તમે કોઈક સ્થળે ખરેખર જીવ્યા એવો દાવો કરવા માટે ત્યાં કેટલો સમય રહેવું જરૂરી છે?" હજી હું મારો જવાબ મનમાં ગોઠવી રહી હતી ત્યાં જોઝે આગળ ચલાવ્યું, "ખરું જુઓ તો આમાં સમય મહત્વની બાબત નથી. તમે કોઈક જગા માટે કેવી લાગણી અનુભવો છો તે મહત્વનું છે."
મેં કહ્યું,"આના માટે કેટલીક બાબતો જરૂરી છે - જેમકે ત્યાં તમારે કોની સાથે સંબંધો છે, ત્યાંનો લય જે તમારા દિવસને ઘડે છે. "
અમે હોસ્ટેલ પાછા ફર્યા અને હોસ્ટેલના કૉમન રૂમમાં ચૂલો પેટાવી રસોઇ કરવી શરૂ કરી ત્યાં સુધી અમારો વાર્તાલાપ ચાલુ રાખ્યો.
મેં જોઝ ને કહ્યું, " ખુશી કે સુખ પર પણ આધાર રાખે છે." અને મને ખ્યાલ આવ્યો કે હોસ્ટેલ હવે મને પોતિકી લાગવા માંડી હતી અને જ્યારે નવા પ્રવાસીઓ અહીં રહેવા આવતા ત્યારે તેમને તેનો પરિચય કરાવવામાં મને કેટલો આનંદ આવતો હતો.
જોઝે કહ્યું જરા વધુ પડતું હતું પણ લાગણી કદાચ ખરી હતી. સાચે આરામ અને જાણીતાપણાની બાબત હતી.
તેણે કહ્યું, "હું જો મારી આંખો બંધ કરું તો મને હજી ઓરડો મન સામે દેખાય છે અને કઈ વસ્તુ ક્યાં છે હું કલ્પી શકું છું. મને દેખાય છે ગ્લાસ ક્યાં છે."
બસ! અમે ઘર ની વ્યાખ્યા નક્કી કરી લીધી : ઘર એટલે સંબંધો, લય, સુખ અને જાણીતાપણાનો સરવાળો.
સમયનું સમીકરણમાં કોઈ સ્થાન નહોતું
જોઝે કહ્યું" હા, પણ કોઈ જગામાં ઘર જેવી લાગણી અનુભવતા વાર લાગે છે. "

************************

મારા જોઝ સાથેના વાર્તાલાપ પહેલાં મેં ક્યારેય ઘર ની શોધમાં સમયના મહત્વ વિષે વિચાર્યુ નહોતું. ઉપરાંત સમયે મારા અને જોઝ વચ્ચેની એક સમાંતર વાર્તામાં પણ અદ્રશ્ય છતાં અતિ અગત્ય નો ભાગ ભજવ્યો હતો. પાંચેક સપ્તાહ સુધી અમે એકમેક ની લગોલગ રહ્યાં અને અમે સાથે ખાતાં, સાથે સાગર કિનારે લટાર મારતાં. અને એક રાતે તેણે મારો હાથ પકડ્યો અને મેં તેના તરફ ઝૂકી તેને પ્રથમ વાર ચુંબન કર્યું. અને અમે મિત્રો કરતાં કઇંક વિશેષ બની ગયાં. અમે પ્રેમમાં તો ધીરેધીરે પડ્યાં પણ પછી સમય ઘણો ઝડપથી વહ્યો.
નોર્વે બાદ અમે પેરીસ માં મળ્યાં, જ્યાં અમે મારો ત્રીસમો જન્મદિવસ ઉજવ્યો અને પછી એક સપ્તાહ બાદ હું અમેરીકા પાછી ફરી જ્યાંથી અમે ઉરુગ્વે સાથે જવાનું નક્કી કર્યું.
ઉરુગ્વે  ઘણી રીતે અનાયાસે મારા રાહની દિશા બદલનાર સાબિત થયું. પણ મને પાછળ થી ખ્યાલ આવ્યો કે તેની પાછળ પણ એક ગર્ભિત કારણ હતું. ઉરુગ્વેનાં રહેવાસીઓને ચા ઘણી પસંદ હતી. અહીં યેબ્રા મેટ ચા પીવાતી 


જે રાતા ટેટાં અને કાંટાળા પત્તા ધરાવતી વનસ્પતિના પાનમાંથી બનતું કડવું પીણું હતી પણ મારા માટે તો ચા હતી!
અહીં ચા જે રીતે પીવાતી તે પદ્ધતિ અને સાધનો પ્રત્યે મને ભારે આકર્ષણ થયું. તુંબડું જેવા આકાર નો કપ, જેને સ્પેનીશ માં બોમ્બિલા કહે છે તેવા ધાતુની ઝારી 

જેને એક છેડે કાણા વાળી છીણી હોય છે અને દરેક ઉરુગ્વેવાસીનાં હાથમાં કડી પર ભરાવેલું લટકતું ગરમ પાણી ભરેલું થર્મોસ.


યેબ્રા મેટ સાથે જોડાયેલા નિયમો પણ મને ખૂબ ગમતા : એક જૂથ સમૂહ માં એક વ્યક્તિ મેટ બનાવી પીરસવાનો ભાગ ભજવશે જેને સીબાડોર કહેવામાં આવે છે અને જ્યારે તમને મેટ આપે ત્યારે તમારે 'આભાર' નહીં કહેવાનું, સિવાય કે તમારે બીજો પ્યાલો મેટ જોયતું હોય.
એક એવી રૂઢી છે જેની તોલે માત્ર જાપાનની  ચા ની ઉજવણીની એક પ્રથા આવી શકે. તો ઠીક પણ મને મેટની સમૂહ જીવનની ભાવના ફેલાવતી ખાસિયત ખૂબ ગમતી - આખા જૂથ વચ્ચે એક તુંબડા જેવું પાત્ર અને સ્ટ્રો ફર્યા કરે. જોઝનો પરિવાર અમને હંમેશા લટાર મારવા અને મેટની મજા માણવા જવા આગ્રહ કરતો. મેટ વહેંચવાનું પીણું હતુંજેમ જેમ હું મેટ વિષે વધુ ને વધુ જાણતી ગઈ તેમ તેમ મને મારા જીવનનાં એક નવા પ્રકરણમાં વધુ ને વધુ ગમતી ચા બનતી ગઈ.
ક્યારેક મને પેલા ડચ પ્રવાસી નો પ્રશ્ન યાદ આવી જતો જે તેણે મને ગ્વાતેમાલા માં પૂછ્યો હતી કે "સંબંધ અને પ્રેમ અંગે તું શું વિચારે છે?કારણ શું તમને નથી લાગતું આપણે ઘેર પાછા ફરીએ ત્યારે કોઈ આપણી રાહ જોતું હોવું જોઈએ? જ્યારે આખા પરિવારને ખૂબ ફરવાનું થતું હોય ત્યારે પણ બાળકો માટે માતાપિતા સદાયે તેમની ઘેર રાહ જોતા બેઠા હોય છે.શું તારી વાર્તામાં વાત પણ સામેલ છે?"
બે વર્ષ પછી મેં છેવટે જોઝ સાથે ઘર વસાવવા હા પાડી.

(ક્રમશ:)

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
ઉરુગ્વેના મોન્ટેવિડીઓ ખાતે વસતા સ્કેચ આર્ટિસ્ટ અને લેખિકા એવા કેન્ડસ રોઝ રાર્ડન ની મૂળ અંગ્રેજીમાં લખાયેલ કૃતિ તમે  "https://longreads.com/2017/07/03/home-is-a-cup-of-tea"  વેબ એડ્રેસ પર જઈ વાંચી શકશો.

('ઈન્ટરનેટ પરથી')